كه سوى مزاج مختلف بالذات مولم نيست مگر سوى مزاج حار و بارد اما يابس و رطب هر دو مولم نيستند بالذات ليكن مزاج يابس مولم است بالفرض بواسطه تفرق اتصال زيرا كه يبوست سبب تفرق اتصاليست كه آن موجب وجع و الم است و آنكه يبوست چون موجب تفرق اتصال است در خارج مثالى دارد و آن مثل گلى كه برو آفتاب تابد چون در اندك زمانى انشقاق درو پيدا مىشود و اين بواسطه بتخفيف و تنشيق و رطوبات است و طريان يبوست كه در جسم رطب موجب تفرق شده است پس يبوست بالعرض موجب وجع و الم باشد و مذهب جالينوس اينست كه سبب ذاتى وجع تفرق اتصال است و اين مذهب نزد اطبا خطاست و تحقيق « 1 » اين سخن در كتب معتبرهء شيخ ابو على سيناست . [ 42 ] مقاله در بيان اوجاع اطبا بعضى از امراض را كه در آن به ظاهر وجع ندارد از اوجاع شمرده‌اند زيرا كه تعريف بر انها صادقست و اسماء داله بر آن وضع كرده‌اند مثلا حكاك كه عبارت از خارش عضو است و سبب او ماده لذاع صفراويست يا خون تيز و يا ماده بورقى و يا سوداى لذّاع و يا تركيب ازينها و ديگر خشونت در عضو است و سبب او خلط خشن است و ديگر ناخس است كه به فارسى مسمى بخله است و از اعراض او تمديد غشاست عرضا و سبب او خلط است يا ريح يا بخار و ديگر حصول و حدوث ضاغط و فشردن در اعضاست و سبب او ماده ذو قوامست كه از جمله اخلاط اربعه باشد و يا ماده غير ذو قوام كه مثل مائيست و ريح باشد و ديگر حصول و حدوث تمدد در عضو است

--> ( 1 ) ن - بحول